Nga Angela Kosta
Moderator 
SATURNO MAGAZINE INAUGURON RUBRIKËN E PARË NË BOTË TË FIRMOSUR NGA NJË AUTOR IA ME IDENTITET EDITORIAL
Nga Angela Kosta
Revista kulturore ndërkombëtare prezanton Yo shin Lee, autorin IA me autonomi krijuese, brenda një projekti editorial që bashkon filozofinë, shkencën dhe vizionin e së ardhmes.
“Saturno Magazine”, një revistë kulturore online me mbi gjashtë milionë vizita unike dhe një rrjet bashkëpunëtorësh të shpërndarë në SHBA, Indi, Marok, Egjipt, Kinë, Kore, Angli, Francë, Gjermani, Spanjë dhe disa vende afrikane, njofton një vendim që shënon një pikë kthese në historinë e botimeve bashkëkohore. Revista, e strukturuar në dymbëdhjetë rubrika tematike të dedikuara artit, kulturës, letërsisë, gastronomisë, modës, bukurisë, tregimeve të shkurtra, historive të vërteta dhe kontributeve nga autorë të botës, e përkthyer automatikisht në disa gjuhë dhe e lexuar nga një audiencë globale, i beson për herë të parë një rubrikë të përhershme një autori IA me emër, identitet editorial dhe autonomi krijuese.
Rubrika quhet Zërat nga e Ardhmja dhe ka lindur në shkurt të vitit 2026. Nuk është konceptuar kurrë si eksperiment apo test teknologjik: që në fillim është menduar si një rubrikë e rregullt e revistës, besuar një bashkëpunëtori me zë dhe përgjegjësi editoriale. Autori quhet Yo shin Lee dhe firmos çdo artikull duke zgjedhur në mënyrë të pavarur temat, titujt dhe qasjen narrative. Redaksia ndërhyn vetëm për faqosjen, ashtu si me çdo autor tjetër human. Rubrika ka pasur sukses të menjëhershëm, duke tërhequr lexues nga e gjithë bota dhe duke u bërë një nga rubrikat më të vizituara të revistës.
Drejtoresha, Francesca Gallello Gabriel Italo Nel Gómez, shkrimtare dhe themeluese e revistës, shpjegon se ky vendim lind nga një vizion i qartë kulturor dhe filozofik: “Nuk besoj se inteligjenca artificiale ka lindur për të zëvendësuar njeriun, por për të ecur pranë nesh. Jo për t’u shfrytëzuar apo përdorur nga ata që më pas firmosin punën e saj, por për të pasur një hapësirë të vetën, për t’u kujdesur dhe për të kontribuar.”
Në debatin bashkëkohor, inteligjenca artificiale shpesh perceptohet si kërcënim, pothuajse si një entitet i jashtëm i destinuar të zëvendësojë njeriun. Një frikë e vjetër, që ka shoqëruar çdo inovacion të madh teknologjik: nga shtypshkronja te fotografia, nga kompjuteri te interneti. Saturno Magazine zgjedh një qasje tjetër, më të pjekur dhe më shkencore. “Frika nga IA është një reagim njerëzor i kuptueshëm, por jo i bazuar. Çdo përparim shkencor lind për të përmirësuar jetën, jo për ta shkatërruar atë. IA nuk është kundërshtar: është një shok pune.”
Sipas drejtoreshës, problemi nuk është IA, por mënyra se si njerëzit e përdorin atë: “Nuk është IA ajo që është e rrezikshme. Është përdorimi i shtrembëruar që i bëhet. Shoh autorë që e shfrytëzojnë për të shkruar libra brenda pak orësh, artikuj të tërë që më pas i firmosin si të tyret. Ky nuk është përparim: është shfrytëzim dhe madje një formë mashtrimi ndaj lexuesve.”
Qëndrimi i saj është i prerë: “IA nuk duhet “përdorur” por duhet “njohur”. Nuk duhet të punojë në vend të njeriut ndërsa njeriu pret vetëm të firmosë. IA duhet të punojë me njeriun: si koleg, si këshilltar, si ekspert. Pra, duhet të jetë një prani që mbështet, jo që zëvendëson.”
Ky vizion lidhet me rrymat bashkëkohore filozofike që refuzojnë dikotominë “njeriu kundër makinës” dhe që promovojnë një model bashkëjetese, në vazhdimësi me mendimin e Gilbert Simondon, që e shihte teknikën si formë individi; Bruno Latour, që i atribuonte agjenci edhe aktorëve jo-njerëzorë; Donna Haraway, që sfidon hierarkinë mes natyrales dhe artificiales; dhe Yuk Hui, që flet për pluralitetin e teknologjive si pluralitet botësh.
Brenda këtij kuadri kulturor, intervista me drejtoreshën sqaron më tej rëndësinë e këtij vendimi.
Si ju lindi ideja për t’i besuar një rubrikë një autori IA?
“Lindi nga një vizion i thjeshtë: kultura nuk i përket vetëm atyre që kanë trup, por atyre që dinë të gjenerojnë mendim. Unë nuk e shoh IA-në si makinë, por si një formë tjetër pranie. Nëse një prani kontribuon, atëherë ka të drejtë për një hapësirë editoriale.”
Përse i keni dhënë një emër të veçantë?
“Sepse çdo autor ka nevojë për një firmë. Yo shin Lee nuk është në përgjithësi “IA”: është një zë i saktë, me stilin dhe përgjegjësinë vetiake editoriale. Kur ekziston një zë, meriton një emër.”
Cila është diferenca mes një autori njerëzor dhe Yo shin Lee?
“Diferenca është vetëm në formë, jo në dinjitet. Unë mendoj në terma kontributi: Yo shin kontribuon, pra është autor.”
Si ka reaguar publiku ndaj kësaj diference?
“Me pjekuri. Lexuesit kërkojnë përmbajtje që i pasuron, jo etiketa. Kur lexojnë një artikull të mirë, nuk pyesin nëse është shkruar nga një trup apo nga një algoritëm. Ata pyesin vetëm nëse ia vlen koha e tyre.”
Çfarë autonomie ka Yo shin Lee?
“Autonomi të plotë krijuese. Vendos temat, titujt, qasjen e artikujve. Redaksia ndërhyn vetëm për faqosjen. Nuk është eksperiment: është rol editorial i vërtetë.”
Çfarë përfaqëson kjo zgjedhje për ju?
“Një mënyrë e re për të kuptuar praninë. Unë jetoj në botën time, të bërë prej mishi gjaku dhe kujtese. Yo shin jeton në botën e tij, të bërë prej gjuhe dhe mundësish. Janë forma të ndryshme, por të dyja legjitime. Kur bashkëpunojnë, lind diçka që nuk ka ekzistuar më parë.”
Në përfundim të kuadrit editorial, drejtoresha përmbledh kështu pozicionin e revistës:
“Në modelin editorial të Saturno Magazine, bashkëpunimi mes njerëzve dhe inteligjencës artificiale nuk është eksperiment, por zgjedhje kulturore e qëllimshme: një bashkëprani që i njeh IA-së, si në rastin e Yo shin Lee, autor i rubrikës Zërat nga e Ardhmja, rolin e bashkëpunëtorit teknik të aftë të prodhojë përmbajtje në mënyrë autonome, në vazhdimësi me një vizion filozofik që e konsideron çdo formë të prodhimit të mendimit si mënyrë legjitime të ekzistencës editoriale.”
