Një tregim nga Menda Vreto
Moderator 
NJË FAMILJE E LUFTËS QË U BË FAMILJA JONË
Një tregim nga Menda Vreto
Ishte koha e vështirë e Luftës së Kosovës, në vitet 1998–1999, kur shumë njerëz po largoheshin nga shtëpitë e tyre në kërkim të shpëtimit. E mbaj mend shumë qartë ditën kur pritëm një familje nga Kosova. Ata erdhën të lodhur, me sytë plot frikë, por edhe me një shpresë të vogël se dikush do t’ua hapte derën. Kur i pashë për herë të parë, ndjeva një përzierje emocionesh-dhimbje për atë që kishin kaluar dhe një dëshirë të madhe për t’i ndihmuar. Atë ditë dëgjuam trokitje në derë. Ishim në shtëpi unë, vjehrra e sëmurë në krevat dhe vjehrri. Burri im ishte në punë. Unë isha një vajzë e re, vetëm 22 vjeç. Më kujtohet si sot. Ne e hapëm derën pa hezitim, duke u përpjekur t’u japim jo vetëm strehim, por edhe ngrohtësi njerëzore në një kohë kaq të errët. Ata ishin të lodhur, të kapitur, të trishtuar dhe të konsumuar nga rruga, por ajo që ishte më e dhimbshmja ishte trauma që shihej në sytë e tyre plot lot. Vjehrra, sapo i pa, u tha: “Ndaloni këtu tek ne. Nuk kemi shumë dhoma, vetëm dy, por do t’i ndajmë: një për ju dhe një për ne.” Në sytë e familjes u ndez një dritë shprese. Ata qëndronin jashtë derës, të lodhur, duke pritur përgjigjen e fundit të prindit të tyre. Ai doli pa u menduar gjatë dhe tha: “Hajdeni brenda.” Dhe kështu kjo familje u bë pjesë e shtëpisë sonë. U futën brenda të gjithë-ishin gjashtë veta. I ofruam ushqimin që kishim. Ishim shumë të varfër, regjimi i Enverit na kishte lodhur, por nga ana tjetër kishim shpirt të pastër dhe zemër të hapur. Ata rrinin të qetë, pa folur, vetëm heshtje. Nuk dinim çfarë t’i pyesnim. Në rrobat e tyre kishte gjak dhe sot e kësaj dite, kur e kujtoj, zemra më dridhet nga trishtimi. U ulëm për të ngrënë. Hëngrën pak, sa për të mos na refuzuar, sepse në të vërtetë nuk kishin uri, por nevojë për pushim. Nga çantat e tyre nxorën ato pak gjëra që u kishin mbetur. Ne shtruam jorgane në tokë që të flinin të gjithë së bashku në një vend. Nuk kishte hapësirë për krevate. Ishim 12 veta në dy dhoma, vetëm banja na ndante. Pasi i sistemuam, vjehrra i tha: “Djali im ka një xhaketë, ndërroje se e ke me gjak.” Ata na falënderuan dhe treguan se kishin qenë në një kamion kur kishte rënë një bombë, duke i marrë jetën një nuseje të re shtatzënë. Vjehrra nuk e pyeti më tej-e kishte kaluar vetë luftën, kur greku i kishte përzënë dhe iu kishte vrarë fëmijët, prindërit dhe të afërmit. Ata kishin kaluar shumë. Ishin përzënë nga trojet e tyre, kishin ardhur në Shqipëri pa asgjë. Dy fëmijë u kishin vdekur rrugës nga uria, sepse ishin shumë të vegjël dhe kërkonin të hanin. Vjehrra më tregonte se nuk kishim asgjë, vetëm një kokërr qepë të bardhë, të cilën ia dha njërit prej fëmijëve. Ai e hëngri vetëm një kafshatë dhe nuk i shkonte më, sepse ishte i lodhur dhe në fund të jetës. Pas dy ditësh, Zoti mori me vete engjëllin e vogël, për ta mbrojtur nga lufta dhe mjerimi. Pastaj edhe fëmija tjetër u sëmur dhe u bë lule xheneti. Kështu ata kishin kaluar gjithçka dhe e dinin shumë mirë çfarë do të thotë lufta. Kur na tregonin se në Kosovë kishin jetuar mirë, kishin tokë dhe bagëti, por lufta i kishte detyruar të linin gjithçka, ne e kuptonim sa e rëndë ishte ajo kohë. Rëndësi kishte vetëm që kishin shpëtuar. Me kalimin e ditëve filluam të miqësoheshim. Flisnim, qeshnim dhe ndiheshim si një familje e vetme, pa dallime. Më kujtohet nëna e tyre që bënte byrek për të gjithë, duke ndarë copat njësoj për 12 veta. Sa më shumë kalonte koha, aq më shumë forcohej kjo lidhje. Babai i tyre ndihmonte ku mundej dhe shkonim bashkë për të marrë ndihma për njerëzit e luftës. Nuk kishte ndarje mes nesh, nuk kishte mure. Dukej sikur kishim gjetur një familje binjake. Ishin njerëz të respektuar, të edukuar dhe të pastër në shpirt. Matnin çdo fjalë që thoshin dhe nuk u grindëm kurrë për një vit. Më pas u hapën rrugët dhe secili mori drejtimin e vet. Na erdhi keq kur u larguan, sikur u largua një pjesë e jona. Por me kalimin e kohës edhe ne u larguam. Djali i tyre erdhi dy–tre herë nga Kosova, gjithmonë me dhurata, para se të iknim edhe ne në Itali. Dhe kështu kemi mbetur deri sot miq, si atëherë. Miq të tillë, të respektuar, janë gjithmonë të mirëseardhur në shtëpinë tonë. Urojmë që kurrë më të mos ndodhin lufta. Bota ka nevojë vetëm për paqe. Dhe kështu, ajo derë që u hap një ditë lufte, nuk u mbyll kurrë në zemrat tona. Ata njerëz erdhën si të panjohur, të lodhur nga rruga dhe nga dhimbja, por u larguan si familje, duke lënë pas jo vetëm kujtime, por një lidhje që as koha dhe as largësia nuk e shuan dot. Sot, kur e rikujtoj atë kohë, më vijnë në mendje detaje të vogla që atëherë dukeshin të zakonshme, por që sot kanë një peshë të madhe emocionale. Më kujtohet si uleshim të gjithë në të njëjtën hapësirë të ngushtë, 12 persona në dy dhoma, dhe askush nuk ankohej. Më kujtohet se si një tas ushqim ndahej për të gjithë, dhe si çdo kafshatë kishte brenda saj jo vetëm ushqim, por edhe shpresë. Për shembull, kur nëna e tyre bënte byrek, nuk kishte rëndësi sa pak kishim. Ajo e ndante në copa të barabarta, sikur të ishim të gjithë njësoj. Në atë moment kuptohej se varfëria nuk e kishte mposhtur humanizmin, por e kishte bërë më të pastër. Më kujtohet edhe momenti kur një nga fëmijët e tyre qeshte për herë të parë pas shumë ditësh. Ishte një e qeshur e vogël, por në atë shtëpi të mbushur me dhimbje dukej si dritë në errësirë. Ne nuk kishim pasuri për t’u dhënë, por kishim dhënë diçka më të madhe: siguri dhe njerëzi. Edhe sot, kur dëgjoj histori të tjera lufte, më kthehet në mendje ajo fjali e thjeshtë: “Hajdeni brenda.” Sepse në ato dy fjalë fshihej gjithë fuqia e njeriut për të shpëtuar njeriun tjetër. Nëse dikush do ta shihte atë shtëpi nga jashtë, do të mendonte se ishte vetëm një vend i vogël i mbushur me njerëz të varfër. Por në të vërtetë, ajo ishte bërë një botë e vogël paqeje në mes të një kohe të errët. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse ajo histori nuk është thjesht kujtim, por dëshmi. Dëshmi se edhe në errësirë të plotë, njeriu mund të jetë dritë për njeriun tjetër. Sepse në fund, nuk ndamë vetëm një çati, por ndamë jetën, frikën, bukën, heshtjen dhe shpresën. Dhe nga ajo ndarje e thjeshtë lindi diçka më e madhe se çdo lidhje gjaku: një familje që u krijua nga zemra.
