Kometa 3i/Atlas (Përgatiti dhe përktheu Ismail Ismaili)
Moderator 
KOMETA 3I/ATLAS, E CILA ERDHI NGA NJË SISTEM TJETËR DIELLOR, ËSHTË PLOT ME ALKOOL.
Ky "vizitor" enigmatik i qiellit tonë lëshon sasi të habitshme metanoli, një fenomen që rrallë vërehet te kometat në sistemin tonë diellor.
Nga Elodie Falco
Që nga zbulimi i saj korrikun e kaluar nga teleskopi ATLAS (Sistemi i Alarmit të Fundit të Asteroidit Tokësor) i NASA -s në malet kiliane, kometa ndëryjore 3I/Atlas ka vazhduar të habisë astronomët. Ky objekt i mrekullueshëm vazhdon të eksplorojë lagjen tonë kozmike përpara se së shpejti të kthehet në hapësirën e thellë, larg syve dhe instrumenteve tona. Është vetëm "vizitori" i tretë që shfaqet në sistemin tonë diellor, pas 1I/'Oumuamua në 2017 dhe 2I/Borisov në 2019, duke e bërë atë një thesar informacioni rreth materies nga vende të tjera në galaktikë.
"Vëzhgimi i 3I/Atlas është si të marrësh gjurmët e gishtërinjve të një sistemi tjetër diellor ", shpjegon Nathan Roth, profesor dhe studiues në Universitetin Amerikan në Uashington, në një botim të kohëve të fundit nga Observatori Kombëtar i Radio Astronomisë (NRAO). Duke analizuar përbërjen dhe sjelljen e këtij "shkëmbi të akullt", ai dhe kolegët e tij zbuluan një karakteristikë të habitshme.
NJË KOMBINIM I ÇUDITSHËM KIMIK
Të dhënat e mbledhura në fund të vitit 2025 nga rrjeti i fuqishëm i radioteleskopëve ALMA ( Atacama Large Millimeter/submillimeter Array ), gjithashtu i vendosur në Kili , zbuluan se reja e gazit që rrethon këtë kometë është e pasur me alkool dhe cianur. Më konkretisht, 3I/Atlas përmban një sasi të madhe metanoli dhe hidrogjeni cianur (HCN). Ndërsa molekula e fundit azotike është shpesh e pranishme në këtë lloj objekti qiellor, prania e pazakontë e metanolit i habiti studiuesit.
Pas dy seancave vëzhgimi, ekipi i Nathan Roth mati nivelet dhe regjistroi një raport të konsiderueshëm, me midis 70 dhe 120 herë më shumë metanol sesa cianur hidrogjeni, duke e bërë 3I/Atlas një nga kometat më të pasura me metanol të njohura. "Zakonisht nuk e shohim këtë në kometat në sistemin tonë diellor ", konfirmoi autori kryesor i studimit.
MISTERI RRETHON ORIGJINËN E TIJ
Puna e Nathan Roth dhe kolegëve të tij sugjeron që ky shkëmb i akullt ka lindur në një mjedis shumë të ndryshëm nga ai i modeleve standarde të kometave. Përpara se t'i afrohej Diellit tonë , halo e ndritshme, plot me pluhur dhe mbeturina, që rrethonte 3I/Atlasin përbëhej kryesisht nga dioksidi i karbonit. Kur Dielli ynë filloi ta ngrohte këtë "komë", siç njihet edhe ajo, kometa filloi të lëshonte metanol dhe HCN.
Bazuar në mënyrën se si shpërndahen molekulat, shkencëtarët përcaktuan se cianidi e ka origjinën kryesisht nga bërthama e kometës. Metanoli çlirohet gjithashtu nga kjo bërthamë, si dhe nga copat e akullit të pranishme në komë. Edhe pse kometa të tjera në sistemin diellor kanë treguar sjellje të ngjashme, kjo është hera e parë që astronomët kanë vëzhguar këto reagime me kaq detaje te një vizitor ndëryjor.
Edhe nëse vendlindja e saktë e 3I/Atlas ndoshta do të mbetet e panjohur, secili prej vëzhgimeve të tij ka meritën e zbulimit të pak a shumë rreth një rajoni të largët të hapësirës që nuk e kemi parë kurrë.
Përgatiti dhe përktheu Ismail Ismaili
