Hysen Kobellari – Katër tregime...
Moderator 
KATËR TREGIME ME AROMË STANI
Isha i bindur dhe i sigurtë se duhet të dilja nga vendi ku isha i mbyllur në një sahat muri të vendosur mbi oxhakun e madh të shtëpisë. Aty më dukej se koha ecte shumë shpejt. Krahët më ishin bërë tregues të kohës, po orët nuk i tregoja, por i këndoja trishtueshëm.
Vendosa të shkoj në stan, ku bagëtitë rrinë natën, shlodhen e flenë dhe qentë ruajnë te dera. Atje fle i kapitur nga lodhja e ditës një bari plak. Duhej aty edhe një shkrimtar. Fundja, fjetjen aty për një natë ma këshilloi mjeku i mushkërive.
Do të jetë diçka e mirë dhe unë do të bëj ndonjë gjë të mirë.
Eja, të shkojmë aty, pastaj flasim ! …
Ja ku i kemi - katër copëza, jo për të vërtetuar mjekësinë, por për ta mbajtur erën e stanit aty ku i takon: në kujtesë, në gjuhë, në lëkurë.
Kënga e stanarit
Pse s’vjen në stan ?!
Eja,në stan !
Mish të mos hash,
Po ha bostan ! …
Nuk e pashë asnjëherë kush këndonte. Veç e dëgjova. Nuk këndonte për delet, këndonte për heshtjen mes tyre. Stanari im, xha Toli nga Voskopoja, e kishte zërin të çarë si shakulli. Çdo mbrëmje, kur mbyllte portën e leshtë, merrte fyellin, kavallin dhe e lëshonte një vajtim që ngjitej në trarët e nxirë nga tymi.
Unë flija mbi një trastë kashte, dhe aroma vinte në valë: së pari qumësht i ngrohtë nga kaci, pastaj djersa e leshit të lagur, pastaj ajo thartira e lehtë e bajgës që të pickonte hundët. Kënga e tij e bënte ajrin më të trashë, sikur e shtypte erën poshtë që të mos ikte.
Një natë e pyeta: "Pse këndon këtu, ku nuk të dëgjon njeri?" Ai qeshi: "Sepse këtu ajri mban pasha të rënda. Jashtë e merr era, brenda e mban leshi. Dhe kur ta marrësh frymën nesër në qytet, do ta kesh këtë copë stan me vete."
Dhe ashtu ndodhi.
2. Kërraba
Kërraba nuk ishte enë, ishte dorë. E gdhendur nga një rrënjë arre, e zezë nga gjalpi i njëqind verave. Gjyshja e mbante varur mbi zjarr, dhe kur e zbriste, e gjithë kasollja mbushej me një erë që nuk ishte as mish, as qumësht.
Ishte era e druve të lagur që digjen ngadalë, e përzier me tymin e leshit që kishte rënë aksidentalisht në prush. Brenda saj zienin rropullitë e mbetura të ditës, me pak kripë guri mali dhe një degë sherebele.
Na e jepte me lugë druri, pa folur. Djegia e saj në gjuhë ishte e dyfishtë: nxehtësia dhe kujtimi. Sepse kërraba mbante në poret e saj çdo dimër që kishim kaluar atje lart. Kur e lëpija buzën e saj, ndjeja jo ushqim, por kohën e mpiksur. Ende sot, kur hap një tenxhere çeliku në kuzhinën time në Korçë, më mungon ajo erë e papërsosur që vetëm druri i vjetër di ta japë.
Dua të rrah dikë me këtë stap të thantë të kërrabës, por s’di se kë, s’di me cilin ta filloj. Koka e shkopit të rrahur në zjarr, me vaj e me uthull sikur ma bën me sy e më thotë : Rrihe kohën, fillo nga e shkuara ! …
Po do të ishte sikur të rrihje ujë në havan.
3. Djath lëkure ose Gjizë shakulli
Kishim një debat të përjetshëm: babai për djathin e lëkurës, nëna për gjizën e shakullit.
Djathi i lëkurës vinte në një rrumbullak të bardhë, i shtypur në lëkurën e qengjit të larë me hirrë dhe tymosur. Kur e prisje, lëshonte një erë kafshe, të egër, pothuaj si stan i lagur pas shiut. Ishte i kripur deri në dhimbje, dhe duhej bukë misri për ta zbutur.
Gjiza e shakullit ishte e kundërta. E bënte nëna në mëngjes, e kullonte në një napë liri, dhe e linte të merrte ajrin e stanit për një natë. Në mëngjes kishte marrë një cipë të hollë, dhe erën e kashtës së thatë. E ëmbël, e thartë, me një fije tymi.
Mua më dukej sikur ishte e njëjta gjë : qumështi i sapomjelë hidhej në lëkurën e njomë e të fryrë si kacek; i shtihej kripë nja dy duar të mira, pastaj lihej varur, derisa uji i tepërt kullonte dhe gjithçka bëhej mullëz, thahej duke ngjarë midis djathit dhe gjizës. Ndryshimi ishte prania e mullzës; djathi e ka, gjiza –jo …
Babai thoshte: "Djathi të bën burrë." “ Ç’është kjo punë gjithë nur ?! Uji që kthehet në gur. “ Nëna përgjigjej: "Gjiza të mban fëmijë." Unë i haja të dyja me duar, dhe duart më mbanin erë për dy ditë. Jo erë djathi, por erë stani. Nuk më vinte mendja pastaj për mish. Dhe kjo ishte mënyra e tyre për të thënë se nga vijmë, pa e thënë kurrë me fjalë.
4. Ujku që lëpin këmbën time të majtë
Nuk ishte përrallë. Ishte dimri i '98-ës, bora kishte mbyllur shtegun për te stanet e Moravës. Unë, dymbëdhjetë vjeç, kisha shkuar të çoja bukë. Natën, qentë lehën ndryshe. Jo nga frika, por nga respekti.
Natën shihja se si kërciste e lëshonte shkëndia duhani nga cigarja që digjej midis buzëve të trasha të bariut Rexhep. Ishte duhan i rritur pranë stanit, i ujitur me urinën e bagëtive të imta, kryesisht të dhive. I fortë, i pastër, i sertë, hidhnak. Pranë ngastrës me duhan ndodhet edhe ajo vragji me bostanore dhe me perime gjithfarësh, që rriten e harlisen mbi plehun e ushqyeshëm të bagëtive …
U zgjova me një ngrohtësi të lagësht te këmba e majtë, jashtë çorapit të leshtë. Hapa sytë. Në dritën e kandilit, një ujk i ri, i dobët, me brinjë që i dukeshin, po lëpinte thembrën time të çarë nga të ftohtit. Nuk ulërinte. Thjesht lëpinte kripën.
Stanari nuk lëvizi. Pëshpëriti: "Lëre. Ka ardhur për erën, jo për mishin."
Ujku qëndroi aq sa për të marrë frymën e stanit nga lëkura ime - qumësht, tym, djersë, bajgë - dhe pastaj u kthye nga dera, duke lënë gjurmë të lagura në dhé.
Në mëngjes, këmba më digjte më pak. Ndoshta nga pështyma, nga fryma e ndoshta nga frika që ishte tretur. Që atëherë, sa herë më merr malli për atë vend, nuk më kujtohet ujku si rrezik. Më kujtohet si një krijesë që kishte nevojë për të njëjtën erë që ne e quanim shtëpi. Dhe për një natë, ne e ndamë.
…………………..
Hysen Kobellari lindi më 2 tetor 1958 në Korçë. Është shkrimtar dhe ekonomist shqiptar. U lind
duke akumuluar një material të gjerë jetësor. Në vitin 1989 u emërua në institucione shkencore si
ndërsa së fundi iu përkushtua sistemit bankar dhe të kreditit, duke drejtuar Agjencinë e Trajtimit
Përgatiti për publikim Angela Kosta
