Rajmonda Maleçka - Dibran Fylli - Në universin e pushkës, penës dhe artit (-II-)

Moderator Moderator
Nentor 11, 2026 - 12:14 Përditësuar: Nentor 11, 2026 - 12:40
Rajmonda Maleçka - Dibran Fylli - Në universin e pushkës, penës dhe artit (-II-)
Nga libri i autores Rajmonda Maleçka “Portrete Letrarësh e Artistësh”
 
DIBRAN FYLLI - Në universin e pushkës, penës dhe artit.
Portret letrar-kritik mbi jetën, krijimtarinë dhe dëshminë historike
 
PJESA E DYTË
 
Një tjetër angazhim i rëndësishëm i Fyllit është ideimi dhe organizimi i Festivalit Folklorik Gjithëkombëtar „I këndojmë lirisë“, kushtuar komandantit të UÇK-së Mujë Krasniqi – Kapuçi. Ky festival, i lidhur me Klinën dhe traditën e këngës e të folklorit, përfaqëson një përpjekje për ta mbajtur të gjallë kujtesën përmes muzikës dhe trashëgimisë kulturore. Kështu, veprimtaria e Fyllit shtrihet nga arti skenik i kohës së luftës te organizimi kulturor i periudhës së pasluftës.

 Nëse veprimtaria e tij në luftë dëshmon për angazhimin e drejtpërdrejtë në një periudhë historike, krijimtaria letrare përbën hapësirën ku kjo përvojë merr formë përmes fjalës. Bibliografia e Dibran Fyllit është e gjerë dhe përfshin poezi, prozë, komedi, kronologji, monografi dhe botime publiçistike. Kjo shumëllojshmëri dëshmon se ai nuk është kufizuar në një zhanër të vetëm, por ka kërkuar forma të ndryshme për të shprehur interesimin e tij për historinë dhe njeriun.
Ndër veprat e tij të hershme përmenden „Të fala nga Stambolli“ dhe „Drenica dikur dhe sot“, të botuara më 1998, ndërsa në vitet pasuese krijimtaria e tij u zgjerua me tituj të tjerë, si „Ai është i gjallë“, „Edhe kjo është pjesë e jetës“, „Ditari i Tafrruk Tafrrukuci të Tafrrukajve“ dhe „Sharkia e Drenicës“. Në vijimësi, bibliografia përfshin edhe „Prekazi, brezni trimash - Ai është i gjallë“, „Hasan Prishtina, stërnip i Avdullah Veliqit“, „Tahir Meha - pesë breza pushkë lirie“, „Lulëkuqet e lirisë“, „Fryma e Lirisë“, „Penë e Pushkë“, „Tokë e mbjellë me varre“, „Prishtina ime“, „Konti i letrave shqipe“, „Ujëvarë fjalës artistike“, „Ditari i të vërtetave – Udhët e sakrificave“, „Hasan Prishtina, Ideolog i çështjes kombëtare“ dhe „Sikur të isha hije“.

 Kjo bibliografi e gjerë pasqyron një autor që ka kërkuar të lëvizë ndërmjet formave të ndryshme të shkrimit. Në poezinë e tij, një vend të rëndësishëm zënë atdheu, liria, dëshmorët, kujtesa dhe dhimbja. Titujt „Ai është i gjallë“, „Fryma e Lirisë“ dhe „Penë e Pushkë“ tregojnë një lidhje të vazhdueshme ndërmjet përjetimit individual dhe fatit kolektiv. Në këtë poezi, liria nuk është vetëm një nocion politik, por edhe një përvojë morale, një përgjegjësi ndaj të rënëve dhe një kujtesë që duhet të përcillet te brezat e rinj.
Poezia e Fyllit duhet lexuar në kontekstin e një përvoje historike ku fjala poetike shpesh bëhet bartëse e dhimbjes, e krenarisë dhe e kërkesës për drejtësi. Motivet e Prekazit, të dëshmorëve dhe të vendlindjes nuk janë thjesht elemente tematike, por shenja të një bote shpirtërore të formuar nga historia. Megjithatë, vlerësimi i saj estetik kërkon edhe shqyrtimin e mënyrës se si këto motive ndërtohen në varg, të figuracionit, të ritmit dhe të origjinalitetit shprehës.
Në prozë, Fylli paraqitet me romane dhe vepra të karakterit humoristik. „Edhe kjo është pjesë e jetës“ dhe „Ditari i Tafrruk Tafrrukuci të Tafrrukajve“ dëshmojnë një interesim për forma të tjera të rrëfimit. Ky dimension është i rëndësishëm, sepse tregon se bota krijuese e autorit nuk kufizohet vetëm në përjetimin e luftës. Ajo përfshin edhe njeriun në marrëdhëniet e tij të përditshme, kontradiktat shoqërore dhe situatat ku humori mund të shërbejë si mjet vëzhgimi e kritike.
Një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së tij përbëhet nga botimet historike dhe kronologjike. „Prekazi, brezni trimash - Ai është i gjallë“, „Tahir Meha - pesë breza pushkë lirie“, „Hasan Prishtina, stërnip i Avdullah Veliqit“, „Tokë e mbjellë me varre“ dhe „Ditari i të vërtetave - Udhët e sakrificave“ tregojnë interesimin e autorit për të ruajtur kujtesën e figurave dhe ngjarjeve që kanë ndikuar në historinë shqiptare.

 Në veçanti, „Prekazi, brezni trimash“ është një vepër që lidhet me një nga hapësirat më të rëndësishme të kujtesës kombëtare. Prekazi nuk është vetëm një vend gjeografik, por një simbol historik ku historia e familjes Jashari u ndërthur me fatin e Kosovës. Përpjekja për ta dokumentuar këtë histori përmes kronologjisë dhe botimeve në gjuhë të ndryshme (në 16 gjuhë) tregon synimin për ta përcjellë kujtesën përtej kufijve shqiptarë. Kjo vepër meriton vëmendje të veçantë për mënyrën se si e trajton historinë e një familjeje dhe vendin që ajo zë.
 
Nesër vazhdimi i pjesës së tretë